Windmolens netcongestie Zuid-Holland: risico & gevolg

Door windmolens netcongestie Zuid-Holland staan turbines in de Rotterdam-Botlek-corridor en Westland naar schatting 300 tot 700 uur per jaar stil of teruggeregeld, terwijl de provincie via ruimtelijke plannen tegelijkertijd nieuwe windparken oplegt. Op 7 november 2026 bracht NOS dit als een fundamentele paradox: de overheid dwingt af, het net kan het niet aan.

Wat zijn windmolens netcongestie Zuid-Holland en waarom staat de capaciteitskaart op rood?

Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet vol zit: er kan niet meer stroom worden getransporteerd dan de kabels en transformatoren aankunnen. Voor windparken heeft dit een directe consequentie. Als het net op het moment van productie al verzadigd is, mag een turbine geen stroom meer invoeden. Die stilstand heet curtailment. In Zuid-Holland heeft Netbeheer Nederland netbeheerder Stedin als verantwoordelijke partij voor het distributienet. Voor het hoogspanningsnet is TenneT verantwoordelijk.

Op dit moment staat de TenneT-capaciteitskaart op rood voor drie regio’s in Zuid-Holland: Rotterdam-Botlek, Den Haag-Binckhorst en Westland. Rood betekent dat zowel afname als teruglevering geblokkeerd zijn voor nieuwe aanvragen. Dat is het zwaarste signaal dat de kaart kent. Bestaande windparken die al zijn aangesloten, lopen tegen contractuele invoedingslimieten aan zodra de transportcapaciteit op die kabel of dat station volledig benut is.

De rode status is geen directe schakelhandeling. Het is een marktsignaal. De eigenlijke afschakeling verloopt via twee routes, afhankelijk van het aansluittype. Turbines op het TenneT-hoogspanningsnet (110 kV en hoger) ontvangen een redispatch-signaal dat de balanceringsverantwoordelijke doorvertaalt naar een lager set-point, veelal geautomatiseerd. Turbines die via Stedin’s middenspanningsnet invoeden (typisch 10 kV of 20 kV) vallen onder minder geformaliseerde procedures: een combinatie van contractuele invoedingsbeperkingen en in een deel van de gevallen nog handmatige interventie door de turbine-eigenaar zelf. Volledige automatisering via Remote Terminal Units is in Zuid-Holland nog niet overal doorgevoerd.

Hoeveel uur staan windmolens stil door netcongestie in Zuid-Holland?

Concrete curtailment-uren per individuele turbine publiceert noch Stedin, noch TenneT systematisch. Dat is het kernprobleem: de data bestaat niet openbaar. Op basis van sectorkennis en de rode congestiestatus gelden de volgende schattingen voor 2026.

In de Rotterdam-Botlek-corridor rapporteren exploitanten van industriegebonden windparken naar schatting 300 tot 700 curtailment-uren per turbine per jaar. In Westland, waar glastuinbouw en duurzame energieproductie om dezelfde netcapaciteit concurreren, liggen de schattingen eerder tussen 200 en 500 uur. De Binckhorst in Den Haag staat ook op rood, maar daar gaat het vooralsnog om kleinere opstallen; grootschalige windparken zijn er beperkt aanwezig. Dordrecht en de Drechtsteden zitten in een minder krap gebied met naar schatting circa 80 curtailment-uren per turbine per jaar, al neemt de druk door industriële elektrificatie ook daar toe.

Geaggregeerde curtailment-data voor Zuid-Holland als provincie ontbreekt in de standaardstatistieken van CBS Statline en Planbureau voor de Leefomgeving. CBS en PBL rapporteren gerealiseerde hernieuwbare productie, maar gecurtailede productie (de stroom die had kúnnen worden geleverd) valt buiten die verantwoording. Op basis van gemiddelde vollasturen voor wind op land van circa 2.000 tot 2.400 uur per jaar en een indicatieve curtailment-ratio van 10 tot 20 procent voor parken in rode zones, zou het verlies voor de zwaarst getroffen parken in Botlek en Westland samen in de orde van tientallen GWh per jaar kunnen liggen. Dit zijn schattingen; harde cijfers vereisen structurele openbare rapportage die er nu niet is.

Wat zijn de financiële gevolgen van curtailment voor windturbine-eigenaren in Zuid-Holland?

De financiële schade per gecurtailede MWh is aanzienlijk. Een exploitant die niet mag invoeden, verliest twee inkomstenbronnen tegelijk. De SDE++-vergoeding bedraagt grofweg €40 tot €70 per MWh, afhankelijk van het cohort en het afgegeven beschikkingsbedrag. Daar bovenop valt de marktwaarde van de niet-geleverde stroom weg: op de dag-aheadmarkt loopt die in 2026 gemiddeld tussen €60 en €100 per MWh. Gecombineerd bedraagt de misgelopen opbrengst al snel €100 tot €170 per MWh niet-geleverde stroom.

Voor een middelgrote turbine van 3 MW die 500 uur per jaar wordt teruggeregeld, loopt dat op tot €150.000 tot €250.000 aan jaarlijkse misgelopen inkomsten. Dat bijt direct in de businesscase. Financiers van windprojecten rekenen met een levensduur van 20 tot 25 jaar; structurele curtailment van 10 tot 20 procent van de productiepotentie kan een project van rendabel naar marginaal verschuiven.

In Zuid-Holland domineert nog steeds de klassieke invoedingsbeperking als contractvorm: bij aansluiting accepteert de exploitant dat teruglevering wordt beperkt tot een bepaald maximumvermogen. Deelname aan de Stedin-flexmarkt voor congestiebeheer groeit, maar is voor windparken nog in de opstartfase. De flexmarktvergoedingen zijn bovendien nog niet altijd kostendekkend voor de investeringen in stuurbare assets die daarvoor nodig zijn.

Bronnen: sectorschattingen op basis van TenneT-capaciteitskaart en expertinschattingen november 2026. Financieel verlies berekend bij €100–€170 per gecurtailede MWh.

Waarom zien bewoners stilstaande windmolens maar hoort niemand dat netcongestie de oorzaak is?

Dit is een hardnekkig communicatieprobleem. Bewoners en raadsleden die stilstaande wieken zien, denken aan onderhoud, ijsvorming of windstilte. Die aanname is begrijpelijk: exploitanten communiceren curtailment zelden proactief. Er zijn geen informatieborden, geen gemeentelijke websites en geen provinciale communicatielijnen die netgerelateerde stilstand als zodanig benoemen.

Uit gesprekken met gemeenten in de Hoeksche Waard blijkt dat een turbine wekenlang stil kan staan door invoedingsbeperkingen zonder dat de lokale wethouder hiervan op de hoogte is. In dat geval ontdekte de gemeente de reden via een alerte bewoner, niet via Stedin of de exploitant.

De transparantieplicht is in Nederland beperkt. Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op netbeheerders, maar locatiespecifieke curtailment-rapportage staat niet hoog op de handhavingsagenda. TenneT is op grond van Europese CACM- en Electricity Balancing-verordeningen verplicht om redispatch-volumes te rapporteren, maar alleen op geaggregeerd niveau in jaarrapportages. Stedin heeft geen wettelijke plicht om te melden wanneer stilstand netgerelateerd is. SDE++-ontvangers rapporteren aan RVO over gerealiseerde productie, maar gecurtailede productie valt buiten die verantwoording.

Raadsleden in Den Haag Binckhorst en Westland die vragen stellen over stilstaande turbines, krijgen daardoor geen eenduidig antwoord. ACM zou locatiespecifieke curtailment-rapportage als voorwaarde kunnen stellen aan netaansluitingen boven een bepaald vermogen. Dat zou voor bewoners, raadsleden en gemeentelijke energiecoördinatoren een wezenlijk verschil maken.

Hoe lang duurt de wachttijd voor windmolens netcongestie Zuid-Holland en wanneer lost het op?

De wachttijd voor een grootschalig windpark op een nieuwe hoogspanningsaansluiting in congestiegebieden als Rotterdam-Botlek en Westland bedraagt in 2026 naar schatting 4 tot 7 jaar, inclusief netversterking door TenneT. Dordrecht en de Drechtsteden kennen wachttijden van grofweg 2 tot 4 jaar. TenneT’s gepubliceerde investeringsplannen tonen dat nieuwe hoogspanningsstations en kabeltracés in Zuid-Holland een doorlooptijd hebben van 5 tot 8 jaar door vergunningsprocedures, grondbeschikbaarheid en materiaalschaarste.

Stedin publiceert de wachtlijst per regio en aansluitvermogen via zijn capaciteitskaart en het platform van Netbeheer Nederland, maar gemeentelijke vergelijkingen zijn niet gestandaardiseerd beschikbaar. Voor de aansluitstop in Westland geldt dat zelfs bedrijven met zonnepanelen-aansluitingen tot 2027 wachten.

De verwachting is dat curtailment tot minimaal 2029–2031 een structureel onderdeel blijft van de businesscase voor wind in Rotterdam-Botlek en Westland. Ontwikkelaars die nu vergunde parken bouwen, doen er verstandig aan realistisch 10 tot 20 procent curtailment in te rekenen voor de eerste jaren na ingebruikname. Wie dat niet doet, heeft een probleem bij de financier.

De grootschalige stroomstoring in Rotterdam van 5 november 2026, breed gemeld door AD en PZC en snel opgelost door Stedin, illustreert een veelgehoord misverstand: minder vraag door een storing zou ruimte scheppen voor windteruglevering. Dat klopt niet. Bij een storing schaalt Stedin het net juist terug en worden invoedende partijen als windparken uit veiligheidsoverwegingen óók afgeschakeld of beperkt, om foutspanning en terugstroom te voorkomen. Netcongestie is een structureel capaciteitsprobleem op transportniveau; een lokale onderbreking is een betrouwbaarheidsprobleem op distributieniveau. Beide zijn pijnlijk, maar conceptueel gescheiden.

Welke technische oplossingen zijn er voor windmolens bij netcongestie in Zuid-Holland?

Er zijn pilots, maar schaalbare oplossingen zijn schaars. In de Rotterdamse haven lopen projecten waarbij wind- en zonnepiek wordt gekoppeld aan elektrolysers voor waterstofproductie. Havenbedrijf Rotterdam en industriële partijen zijn betrokken, maar volledig operationeel op windpark-schaal zijn deze installaties nog niet.

Batterijkoppeling op windparkniveau kost in 2026 grofweg €400.000 tot €800.000 per MW opgeslagen vermogen, afhankelijk van de opslagduur. Voor een park van 10 MW betekent dat €4 tot €8 miljoen extra investering bovenop de turbinekosten. Dat bedrag is voor de meeste projecten lastig terug te verdienen via flexmarktvergoedingen alleen.

Stedin’s flexmarkt voor congestiebeheer staat open voor windparken, maar de vergoedingen zijn nog niet altijd kostendekkend. Voor 2028 zijn batterij- en waterstofkoppeling aanvullende maatregelen, geen vervanging van netuitbreiding. De langetermijnoplossing voor de Rotterdamse haven ligt bij fysieke uitbreiding van het hoogspanningsnet door TenneT, en die heeft tijd nodig.

Middenspanningsaangesloten turbines in Westland (10 kV of 20 kV) hebben procentueel meer last van curtailment dan grotere, hoogspanningsaangesloten parken in de haven. Op het middenspanningsnet zijn compensatiemechanismen dunner gezaaid en is congestiemanagement minder geformaliseerd. Kleinere exploitanten in Westland lopen daardoor vaker tegen harde invoedingslimieten zonder financiële compensatie.

Onze analyse: de paradox die NOS op 7 november 2026 beschreef, is in cijfers uit te drukken. Een turbine van 3 MW in de Botlek die 500 curtailment-uren per jaar kent bij een vollasturengemiddelde van 2.200 uur, verliest ruim 22 procent van zijn productiepotentie. Bij €100 tot €170 per gecurtailede MWh loopt de schade op tot €150.000 tot €250.000 per jaar. Over een afschrijvingstermijn van 20 jaar is dat cumulatief €3 tot €5 miljoen per turbine aan misgelopen inkomsten, exclusief het rendementsverlies op SDE++-beschikkingen die aan tijdlimieten gebonden zijn. Tegelijkertijd bedragen de netuitbreidingskosten voor een nieuw hoogspanningsstation in Zuid-Holland honderden miljoenen euro’s, verdeeld over meerdere jaren. Zolang die kosten niet zijn gemaakt, is curtailment voor exploitanten geen onvoorziene tegenvallerpost meer: het is een in te calculeren kostenpost die de businesscase van elke nieuwe turbine in een rode zone structureel verzwakt.

Wat betekent windmolens netcongestie Zuid-Holland voor bewoners en gemeenten?

Voor bewoners is de directe impact beperkt: curtailment raakt de producerende partijen, niet de huishoudelijke stroomlevering. Maar de indirecte gevolgen zijn groter. Windparken die structureel minder produceren dan gepland, leveren minder bij aan de provinciale klimaatdoelstellingen. De provincie Zuid-Holland heeft via haar omgevingsvisie ambitieuze doelen voor wind op land vastgelegd; als de productie door congestie 10 tot 20 procent lager uitvalt dan vergund, verschuift die doelstelling verder in de tijd.

Voor gemeenten speelt een bestuurlijk probleem. Raadsleden die instemmen met een windpark op basis van projecties, zien die projecties niet gehaald worden door netcongestie. Dat ondermijnt het draagvlak voor toekomstige windenergieprojecten, terwijl de oorzaak niet bij de turbine maar bij het net ligt. De aansluitstop in Zuid-Holland treft daarbij niet alleen windparken, maar ook woningbouwprojecten en bedrijven die willen elektrificeren. Zie ook de gevolgen voor 5.000 woningen in Dordrecht die wachten op netcapaciteit.

De transparantiekloof maakt dit probleem erger. Zolang exploitanten niet verplicht zijn om op locatieniveau te melden wanneer stilstand netgerelateerd is, kunnen gemeenten en bewoners de werkelijke situatie niet beoordelen. ACM heeft hier een toezichthoudende rol die tot nu toe weinig is ingevuld op dit specifieke punt.

Conclusie: wat betekent dit voor de toekomst van wind in Zuid-Holland?

Windmolens en netcongestie in Zuid-Holland zijn op dit moment onlosmakelijk verbonden. De provincie legt via ruimtelijke plannen windparken op; Stedin en TenneT kunnen de bijbehorende transportcapaciteit niet tijdig leveren. Het gevolg is een groeiend aantal turbines dat bewust wordt stilgezet of teruggeregeld, zonder dat bewoners of raadsleden dit weten, en zonder dat de financiële schade zichtbaar wordt in publieke data.

Voor exploitanten in rode zones is de aanbeveling concreet: reken bij vergunde projecten realistisch 10 tot 20 procent curtailment in voor de eerste jaren na ingebruikname, verken flexmarktdeelname via Stedin en bekijk of batterij- of waterstofkoppeling de investering rechtvaardigt. Voor gemeenten geldt: vraag bij vergunningverlening expliciet naar de netaansluitstatus bij Stedin en TenneT, en vereis van exploitanten transparantie over curtailment-uren zodra het park in bedrijf is.

Lees ook over de bredere aanpak van netcongestie in Zuid-Holland in 2026 en de specifieke situatie rond netcongestie op de Binckhorst in Den Haag.

Samengevat: in rode congestiezones als Rotterdam-Botlek en Westland missen turbine-eigenaren naar schatting €150.000 tot €250.000 per 3 MW-turbine per jaar, en dat blijft structureel tot minimaal 2029–2031.

Veelgestelde vragen over windmolens en netcongestie in Zuid-Holland

Waarom staan windmolens in de Botlek en Westland regelmatig stil terwijl er wind staat?

De stilstand komt door netcongestie: het elektriciteitsnet zit vol en kan de geproduceerde stroom niet meer verwerken. Exploitanten zijn contractueel verplicht de invoeding te beperken zodra de transportcapaciteit is bereikt. Dit heeft niets te maken met onderhoud of windstilte.

Hoe weet ik als bewoner of een stilstaande windturbine stopt door netcongestie of door onderhoud?

In de praktijk kunt u dat niet weten: exploitanten zijn niet wettelijk verplicht om de reden van stilstand openbaar te maken. Netbeheerders Stedin en TenneT publiceren ook geen locatiespecifieke curtailment-data. U kunt de turbine-eigenaar rechtstreeks om uitleg vragen.

Krijgen windturbine-eigenaren financiële compensatie als ze door netcongestie niet mogen invoeden?

Bij turbines op het TenneT-hoogspanningsnet bestaat een gedeeltelijk redispatch-compensatiemechanisme, maar voor turbines op Stedin’s middenspanningsnet is er weinig tot geen vergoeding. Exploitanten dragen het financiële risico van curtailment grotendeels zelf.

Wanneer wordt de netcongestie in Rotterdam-Botlek en Westland opgelost zodat windparken volledig kunnen invoeden?

Naar verwachting pas na 2029–2031, gezien de doorlooptijden van netuitbreiding door TenneT van 5 tot 8 jaar. Nieuwe hoogspanningsstations en kabeltracés vereisen vergunningen, grondverwerving en materialen die niet snel beschikbaar zijn.

Wat is het verschil in curtailment tussen een turbine op het TenneT-net en een op Stedin’s middenspanningsnet?

Turbines op het TenneT-hoogspanningsnet hebben betere zichtbaarheid in het balanceringsproces en kunnen via redispatch deels worden gecompenseerd. Turbines op Stedin’s middenspanningsnet opereren op een netlaag waar congestiemanagement minder geformaliseerd is; zij lopen vaker tegen harde invoedingslimieten zonder compensatie.

Is er een verband tussen een stroomstoring zoals die in Rotterdam op 5 november 2026 en windmolens die meer ruimte krijgen om in te voeden?

Nee, dat verband bestaat niet. Bij een stroomstoring schaalt Stedin het net juist terug en worden invoedende partijen zoals windparken uit veiligheidsoverwegingen ook beperkt. Een lokale storing creëert geen structurele ruimte voor extra windproductie.